این روزها محافل دانشگاهی و دانشجویی کشور بیش از هر زمان دیگری بحث بازنشستگی استادان دانشگاه ها را پیگیری می کنند؛ بحثی که با رسیدن هر فصل تابستان سوالات زیادی را به ذهن دانشجویان کشور می آورد؟ آیا دانشگاه بدون حضور این استادان برجسته که هر کدام سابقه بیش از ۳۰ سال تدریس را دارند لطمه نخواهد خورد؟ دسته ای دیگر هم می پرسند آیا زمان آن نیست که این استادان برجسته اما خسته از تلاش سال ها کار، تدریس و پژوهش جای خود را به استادان جوان و تازه نفسی دهند که چه بسا در سال های آینده جای خالی آنها را پر کنند؟ جرقه این بحث در سال جاری با خبر بازنشستگی حدود ۳۰ عضو هیات علمی دانشگاه تهران آغاز شد؛ خبری که هر چند توسط مسوولان دانشگاهی تایید نشد اما زمزمه های زیادی شنیده می شد: «فرهاد رهبر در پی اجرای دقیق قانون بازنشستگی استادان است.»
فرهاد رهبر رئیس دانشگاه تهران پس از برکناری عمید زنجانی رئیس روحانی این دانشگاه در روزهای پایانی سال گذشته سکان هدایت دانشگاه مهم و تاثیر گذار کشور را بر عهده گرفته است.
موضوع بازنشستگی استادان دانشگاه های کشور از تیرماه سال ۸۵ که اولین بازنشستگی ها در دانشکده حقوق دانشگاه تهران رخ داد آغاز و سپس به دانشکده ادبیات این دانشگاه نیز رسید و بعدها دامنه اش تا دانشگاه علامه طباطبایی نیز گسترش یافت. این موج با خبر بازنشستگی حسین بشیریه پدر جامعه شناسی سیاسی ایران و دکتر میرجلال الدین کزازی فضای آکادمیک ایران را تحت تاثیر قرار داد. پیش از آنها نیز استاد حقوق مدنی، دکتر رضا رئیس طوسی استاد اقتصاد سیاسی نفت و دکتر احمد ساعی استاد مسائل جهان سوم مشمول حکم بازنشستگی شده بودند.
استادان با ۳۰ سال سابقه تدریس ازنشسته می شوند
بازنشستگی استادان دانشگاه طبق روال سال های گذشته مطابق با ماده ۳۶ آیین نامه استخدام اعضای هیات علمی مصوبه هیات امنای دانشگاه تهران انجام می شود. ماده ۳۶ این آیین نامه می گوید که اعضای هیات علمی دانشگاه ها با درجه دانشیاری و استادی با ۳۰ سال سابقه تدریس و ۶۵ سال سن بازنشسته می شوند البته بندی از این ماده اضافه می کند اگر درجه علمی مشمولان استاد تمام باشد اظهار نظر گروه علمی درباره ادامه تدریس آنها مدنظر قرار می گیرد.
آنچه موضوع بازنشستگی استادان دانشگاه های کشور را تبدیل به موضوعی جنجال آفرین کرده است موضوع تبعیض هایی است که گاه وبیگاه درباره انتخاب این استادان و نحوه بازنشستگی شان مطرح می شود. برخی معتقدند بازنشستگی استادان با توجه به دیدگاه آنان انجام می گیرد و تقریباً در همه این بحث ها این سوال تکراری مطرح می شود که چرا آیت الله عمید زنجانی رئیس سابق دانشگاه تهران با ۷۰ سال سن بازنشسته نمی شود؟
برخی از دانشجویان دانشگاه تهران می گویند ناصر کاتوزیان و محمد آشوری، برخلاف نظر مثبتی که گروه علمی حقوق خصوصی و حقوق جزا به آنها داشته اند با حکم بازنشستگی یا انتظار برای بازنشستگی روبه رو هستند؟
یکی از دانشجویان حقوق دانشگاه تهران با لحنی عصبی سوال خود را مطرح می کند: «عمید زنجانی با اینکه مشمول حکم بازنشستگی است هنوز حکم اش را دریافت نکرده است؟»
این سوال دانشجوی دانشگاه تهران دامنه اش بارها به کنفرانس های مطبوعاتی خبرنگاران با مسوولان دانشگاهی هم رسیده است.
در ماه های پایانی سال گذشته که فرهاد رهبر به جای عمید زنجانی ریاست دانشگاه را به عهده گرفته بود وزیر علوم در حاشیه مراسم تودیع و معارفه مدیرانش گفت عمید زنجانی پس از کنار رفتن از ریاست دانشگاه تهران بازنشسته نمی شود. بسیاری از خبرنگاران آن روز را به یاد دارند؛ روزی که محمد مهدی زاهدی به همراه محافظانش از در سیاه رنگ و شیشه ای تالار علامه امینی دانشگاه تهران می گذشت در پاسخ به سوال خبرنگاری که می پرسید آیا عمید با داشتن بیش از ۷۰ سال سن بازنشسته نخواهد شد؟ سری تکان داد و گفت: «شما سن ایشان را از کجا می دانید؟ نه، ایشان همچنان در دانشگاه حضور دارند. استادان زیادی داریم که با وجود سن بالا بازنشسته نشده اند مثل داوری و شریعتمداری.»
آیت الله عمید زنجانی متولد سال ۱۳۱۶ در شهر زنجان است و هم اکنون با ۷۱ سال سن در دانشگاه تهران کرسی تدریس اندیشه سیاسی اسلام، فقه و حقوق اسلامی را دارد.
پس از گذشت مدت زمان کوتاهی از سخنان وزیر علوم مدیر روابط عمومی دانشگاه تهران بدون آنکه تعداد استادان بازنشسته دانشگاه تهران را ذکر کند، خبر داد: «چند تن از استادان دانشگاه تهران همچون داوری، گرجی و تجلیل خود درخواست بازنشستگی کرده اند.»
فرهاد رهبر نیز در تنها کنفرانس مطبوعاتی که پس از انتخاب شدنش در روز ۱۳ اسفند ماه با خبرنگاران داشت به این نکات پرداخت: «قانون می گوید استادانی که بیش از ۷۰ سال سن و ۳۰ سال سابقه خدمت دارند باید بازنشسته شوند. دانشگاه برای رعایت قانون در موارد این چنینی موظف می شود که حکم قانون را اجرا کند. اجرای این قانون بحث بازنشستگی استادان را به وجود می آورد اما به هیچ وجه نمی خواهیم از خدمات استادان دانشگاه محروم بمانیم. دانشگاه از خدمات آن دسته از استادانی که توانایی تدریس دارند و آنهایی که در مشاوره دانشگاه موثر واقع می شوند به طور حتم بهره خواهد برد.»
رئیس دانشگاه تهران در حالی که بر احترام به استادان تاکید می کرد در پاسخ به سوال خبرنگاران که باز هم این موضوع را به آیت الله عمید زنجانی ارتباط دادند، می گوید: «آیت الله عمید زنجانی ۷۰ سال سن دارد اما سابقه وی ۳۰ سال نبوده و مشمول بحث بازنشستگی نیستند.»
حاشیه های یک موضوع مهم
چند نفر از دانشجویان دانشکده حقوق دانشگاه تهران درباره موضوع مهمی که همه شان را این روزها به خود مشغول کرده است، نظرات متفاوتی دارند. یکی از آنها که دختر جوانی است با هیجان سخن می گوید: «برای من نشستن بر سر کلاس استادانی چون کاتوزیان و گلدوزیان و… افتخار بزرگی است. من فکر می کنم حتی ساعتی درس گرفتن از این استادان به سال ها و ترم ها شاگردی استادان دیگر می ارزد.»
اما دوست دانشجوی این دختر جوان عقیده دیگری دارد: «من با اینکه برای این استادان برجسته ارزش زیادی قائلم ولی گاه احساس می کنم آنها به دلیل سن و سال و مشغولیت های زیادشان بهتر است جای شان را به استادان تازه نفس دیگری بدهند و خود به کار های ارزشمند دیگری بپردازند.»
دکتر ایرج گلدوزیان خودش درباره بازنشستگی اش معتقد است این اتفاق بعد از سال ها سابقه کار، امری عادی و طبیعی است.
یکی از دانشجویان دانشکده علوم اجتماعی دانشگاه تهران هم می گوید: «بعضی از استادان مان با وجود دانش بالا به دلیل کهولت سن دچار مشکلاتی هستند مثلاً یکی از آنها در کلاس درس گاه دچار فراموشی می شود یا یکی دیگر از آنها در طول یک ترم تحصیلی نیمی از آن را در خارج از کشور می گذراند. من با بازنشستگی این استادان مخالف نیستم به شرطی که قانون ۳۰ سال کار برای همه استادان و از همه طیف های فکری رعایت شود اما هیچ کدام از این دانشجویان نمی توانند کلاس های پرشور این استادان را از یاد ببرند؛ کلاس هایی که هرگز در آنها حضور و غیابی صورت نمی گرفته ولی همیشه بدون یک صندلی خالی و با شوق فراوان دانشجویان برگزار می شده است.
به هر حال هر روز نظرات متفاوتی را درباره این موضوع که برخی از آن تعبیر به موضوعی سیاسی می کنند، می شنویم تا جایی که مدیر مسوول با سابقه روزنامه اطلاعات محمود دعایی هم در جلسه خبرنگاران با احمدی نژاد وقتی پشت تریبون قرار گرفت دراین باره سخن می گوید: «احمدی نژاد، برادر عزیزم، آیا می دانید در حوزه های علمیه هیچ وقت بازنشستگی نداریم و هرچقدر بر سن و تجربه علما افزوده می شود به همان میزان بر قدر و منزلت آنان نیز افزوده می شود چرا که حوزه معتقد است چنین علمایی سرمایه های حوزه هستند و هرچقدر پربارتر شوند کارایی بیشتری دارند و کبر سن درباره آنان معنایی ندارد.»
دعایی با به یاد آوردن سخنان خود احمدی نژاد متذکر می شود: «مگر شما نبودید که می گفتید استاد بازنشستگی ندارد؟ متاسفانه اخباری وجود دارد حاکی از اینکه ۳۰ استاد باتجربه دانشگاه در حال بازنشستگی هستند یا بازنشسته شده اند که من نسبت به آن هشدار می دهم و خطاب به شما آقای احمدی نژاد می گویم این کار را نکنید چرا که به صلاح نیست دانشگاه ها از وجود استادان باتجربه خالی شود.»
یک استاد دانشگاه تهران هم در این باره می گوید: «نباید با موضوع بازنشستگی استادان به این نحو برخورد کنیم این موضوع در همه دنیا عادی است. دانشگاه های ما باید این قدرت را داشته باشند که هر روز نیروهای متخصص و تازه نفسی را جذب کنند و بازنشستگی یا فوت یک استاد نباید برای جامعه دانشگاهی ما مشکلی جدی شود و این همه وقت و توان مان را بگیرد.»
تا پایان مهر تعداد دقیق بازنشستگان شخص خواهد شد
هرچند در سال جاری از بازنشستگی ۳۰ استاد دانشگاه تهران سخن به میان آمده است اما اسامی دقیق این استادان که کم کم باید به فکر جمع کردن اثاثیه اتاق های شان باشند هنوز مشخص نیست. مسوولان دانشگاهی نیز از اعلام دقیق اسامی آنها خودداری می کنند.
چند روز قبل خبر بازنشستگی تعدادی از استادان دانشکده ادبیات دانشگاه تهران مسجل شد. در میان این اسامی می شد نام رضا داوری اردکانی، دکتر ابراهیم باستانی پاریزی و دکتر علی شیخ الاسلامی را نیز دید.
رضا داوری اردکانی در سال ۱۳۳۴ برای تحصیل به دانشگاه تهران وارد شد و در رشته فلسفه به تحصیل پرداخت و در سال ۱۳۴۶ موفق به اخذ درجه دکترا شد. استاد یاری دانشگاه تهران از سال ۱۳۴۶ (گروه آموزش فلسفه)، دانشیاری دانشگاه تهران از سال ۱۳۵۰ و استادی دانشگاه تهران از سال ۱۳۶۲ مراتب دانشگاهی دکتر داوری اردکانی است. دکتر محمد ابراهیم باستانی پاریزی استاد گروه تاریخ دانشگاه تهران و صاحب مجموعه آثاری نظیر پیغمبر دزدان، نشریه فرهنگ کرمان، راهنمای آثار تاریخی، دوره مجله هفتواد، تاریخ کرمان، منابع و ماخذ تاریخ کرمان، سلجوقیان و غزنویان در کرمان، فرماندهان کرمان (تصحیح و تحشیه تاریخ شیخ یحیی، چاپ سوم)، جغرافیای کرمان (تصحیح و تحشیه جغرافی وزیری، چاپ پنجم ۱۳۸۴)، گنجعلی خان و…و همچنین شیخ الاسلامی که ریاست دانشکده ادبیات و علوم انسانی را عهده دار بود به جمع استادان بازنشسته دانشگاه تهران پیوسته اند.
گفته می شود برخی دیگر از اعضای هیات علمی دانشکده ادبیات دانشگاه تهران نیز در آستانه بازنشستگی قرار دارند که در میان آنها نام کریم مجتهدی، محمدرضا شفیعی کدکنی، دکتر محسن جهانگیری و دکتر غلامحسین ابراهیمی دینانی دیده می شود هرچند بازنشستگی این استادان از سوی هیچ مرجع رسمی تاکنون تایید نشده است.
پیش از این نیز حسین بشیریه استاد علوم سیاسی، ایرج گلدوزیان، ناصرکاتوزیان و عرفانی استادان قانون جزا، حقوق مدنی و قانون تجارت، دکتر گرجی استاد حقوق اسلامی، هادی سمتی استاد دانشکده حقوق و علوم سیاسی، تجلیل استاد دانشکده ادبیات، سیدحسین صفایی استاد دانشکده حقوق و دکتر داوری استاد فلسفه دانشگاه تهران مشمول حکم بازنشستگی شده اند. خیلی ها معتقدند با شروع فصل پاییز اسامی دقیق بازنشستگان را خواهیم دانست.
ترانه بنی یعقوب
روزنامه سرمایه
23:17